Startpagina fluitlijn
Fluitkopstukken
Je kunt de stemming van een
dwarsfluit veranderen door het kopstuk
uit te trekken of
eventueel weer terug te duwen , maar het is
ook mogelijk
aan de kroon te draaien zodat de kurk in het kopstuk
minimaal
verschuift en de stemming veranderd .
De kroon is het
'schroefdopje' aan het uiteinde van het fluitkopstuk .
Stemmen van een
dwarsfluit is alleen van belang als je samen
gaat
spelen met een ander instrument of Cd .
Bij samenspel is het
goed afstemmen/samensmelten van toonhoogte natuurlijk erg belangrijk
om zuiver te kunnen musiceren .
Als je solo speelt is stemmen bij dwarsfluit normaal
gezien niet echt noodzakelijk ,
uiteraard is 'intonatie' wel van groot belang voor zuiver te spelen .
Draai niet aan de kroon van je kopstuk als dit
niet nodig is , het
uittrekken van het kopstuk maakt de buis langer
dus daardoor
wordt de toon lager . Uiteraard heeft de temperatuur ook
invloed
op de toonhoogte/stemming van je instrument .
Tegenwoordig wordt de "A" bij dwarsfluiten vaak op '442 Hz'
gestemd
terwijl dit vroeger meer op '440 Hz' gebruikelijk was
.
'Hz' is de afkorting van 'Herz' , wat staat voor trilling per seconde
.
'Herz' is de achternaam van een belangrijk natuurkundige
.
Naast het materiaal waar een fluitkopstuk van
gemaakt is ,
zijn de wijze waarop het mondgat gesneden
wordt en de kurk
(stopper) erg klankbepalend .
De overige
fluitonderdelen zoals : de kleppen , veren en polsters
zijn
medebepalend voor het goed mechanisch funktioneren van
de fluit
in zijn geheel ( zeer goedkope fluiten maken snel veel
bijgeluid
omdat het mechanisme niet degelijk is ) .
Iedere fluitbouwer streeft ernaar
het perfecte kopstuk te maken ,
omdat dit echter een subjectief
streven is zal dit vermoedelijk nooit
helemaal lukken .
Het
probleem is dat dit van zeer veel faktoren afhankelijk is , dit
neemt
echter niet weg dat er tegenwoordig zeer hoogwaardige
fluitkopstukken worden gemaakt en sommige kopstukbouwers dicht
in de buurt komen van de optimale klank , alhoewel
deervaringvan klank natuurlijk een subjectieve en
persoonlijke
mening blijft
.
1.) Buis (tube)
2.) Stopper
3.)
Mondplaat/lipplaat
4.) Kurk (cork)
5.) Kroon
(crown)
6.) Schoorsteentje (riser) , dit is een opstaand randje (niet
afgebeeld)
N.b. De mondplaat
wordt met een opstaand randje , ookwel de
schoorsteen genoemd ,
op de buis bevestigd/gesoldeerd .
Kopstukken
kunnen uit veel verschillende soorten materiaal
worden
vervaardigd . Er zijn kopstukken van
hout , ivoor , glas , bamboe ,
keramiek
, koper , nikkel , zilver , verzilverde of zelfs gouden
.
Lees meer over Fluitbouw
Fluitbouwers experimenteren
vaak met verschillende vormen en manier
van snijden "cutting"
van de mondgatwanden ( overcutting & undercutting )
.
Niet alleen de vorm van het mondgat ( embouchure hole ) kan
verschillen
maar ook de grootte , de diepte en de hoek van de
binnenkanten van het
mondgat kan v ariëren .
Dit alles , in
combinatie met verschillend materiaalgebruik (zilver ,
goud etc.) ,
maakt het ontwerpen van een goed fluitkopstuk
zeer complex .
Het zijn dan ook vaak specialisten die zich toeleggen
op dit specifieke terrein .
Ieder handgemaakt kopstuk heeft zo zijn
eigen specifieke eigenschappen
op het gebied van respons
(toonaanzet) , klankkleur (timbre) en resonantie .
Handgemaakte
kopstukken kunnen behoorlijk prijzig zijn , prijzen
van ( ver ) boven
de € 3000,- zijn dan ook niet uitzonderlijk voor een
professioneel
gerenomeerd kopstuk .
Fluitkopstuk van glas
Niet
alle kopstukken zijn even dik of hebben dezelfde diameter ,
dit is van belang als je op een bestaande fluit een
ander kopstuk
wilt gebruiken .
De dikte van de buis van het kopstuk wordt in inches ( " ) uitgedrukt
en varieert tussen 0.012" tot 0.018" inch, hoe dunner
de buisdikte
hoe direkter de respons ( aanzet van de toon ) wordt
ervaren .
De standaard "medium" buisdikte van een kopstuk is veelal 0.016"
.
Dunne buisdikte 0,014 inch - 0,36 mm |
|
Medium buisdikte 0,016 inch - 0,41 mm |
|
Zware buisdikte 0,018 inch - 0,46 mm |
N.b. Uiteraard is de
diameter van de buis ook van belang , deze
is
op
te meten met een digitale schuifmaat
.
Het fluitkopstuk wordt conisch
geboord en is dus niet overal even breed
,
bij het
verwijderen van de kurk dient men hier rekening met te houden
.
De rest van
de fluit ( body en voetstukje ) wordt recht of cylindrisch
geboord
.
Verwijder de kurk ( indien gewenst
) altijd naar binnen
dus richting mondgat en dan
gewoon verder duwen
door het gehele fluitkopstuk
. Doe dit nooit andersom anders
kun je
blijvend schade aan het fluitkopstuk veroorzaken ! .
Als je niet
ervaren bent kun je de kurk beter door een
vakman
laten vervangen ( indien noodzakelijk )
.
Op het
schoorsteentje (riser) rust de lipplaat ookwel mondplaat genoemd
.
De hoogte van het
schoorsteentje heeft ook invloed op het
volume
van je toon .
Bij een laag schoorsteentje is het makkelijker "pianissimo"
te spelen in het
hoge register , echter bij een hoger schoorsteentje is de
toon weer
krachtiger maar minder flexibel in sterkte te controleren .
Gemiddeld ligt de
hoogte van het schoorsteentje tussen 0.195 tot 0.205 ,
mensen die meer
toonvolume willen hebben prefereren doorgaans een
fluitkopstuk met
een iets hogere "riser"
.
De kop van het fluitkopstuk bevat de kroon (crown) die op de
schroef
van
de
fluitstopper wordt gedraaid en waartussen de kurk zich
bevindt .
Als je
aan de kroon draait kun je de stemming van de dwarsfluit
wijzigen,
doe
dit alleen als dit nooodzakelijk is ( bijvoorbeeld voor te stemmen
bij
samenspel ) .
Tegenwoordig worden i.p.v. een kurk ook ringen
(zogenaamde o-rings)
gebruikt , deze zorgen voor losse compartimenten
(ringen) in het
stoppergedeelte die instelbaar zijn via een schroefje in de
kroon
( het zogenaamde
Dyna
stopper systeem ) .
Je kunt zelf het
aantal(plastic) ringetjes bepalen , door deze eventueel te
verwijderen
, waardoor de resonantieruimte groter wordt met als
gevolg
klankkleur
wijziging . Met het schroefje , dat in de kroon van het
Dynastopper systeem zit , kun je de sound van je
fluit (min of meer)
klassiek of jazzy maken (door wijziging boventonen)
.
Stopper met
O-rings (Dyna stopper)
Een andere optie is
het gebruik van een titanium stopper en kroon ,
waardoor de klank
briljanter kan klinken .
De
laatste jaren is er dan ook een groeiende belangstelling voor het
stoppergedeelte en het materiaal van de kroon van de
dwarsfluit ,
dit schijnt
namelijk meer invloed te hebben op verbetering/verandering
van de klankkleur
(timbre)
dan men
aanvankelijk had gedacht . Een interessant terrein dus
voor fluitbouwers om te
experimenteren met de fluitklank
.
Lees ook : Effect
of stopper position en Flute stoppers and
crowns
Beluister fluitkopstukken
(headjoints) - Audio clips ( Fabflutes
)
HOOTS, HERTZ AND HARMONICS
(Fundamental Physical Phenomena For Flautists)
Hoots,Hertz
and Harmonics part I
Hoots,Hertz and Harmonics part II
Hoots,Hertz and Harmonics part III
