Fluitkopstukken

Je kunt de stemming van een dwarsfluit veranderen door het kopstuk
uit te trekken of eventueel weer terug te duwen , maar het is
ook mogelijk aan de kroon te draaien zodat de kurk in het kopstuk
minimaal verschuift en de stemming veranderd , deze manier van stemmen is echter niet aan te raden . 
De kroon is het 'schroefdopje' aan het uiteinde van het fluitkopstuk .
Stemmen van een dwarsfluit is alleen van belang als je samen gaat
spelen met een ander instrument of Cd .
Bij samenspel is het goed afstemmen/samensmelten van toonhoogte natuurlijk erg belangrijk om zuiver te kunnen musiceren .
Als je solo speelt is stemmen van je dwarsfluit normaal gezien niet echt noodzakelijk  , uiteraard is de ' intonatie ' wel van groot belang voor zuiver te spelen . Draai niet aan de kroon van je kopstuk als dit niet nodig is , het
uittrekken van het kopstuk maakt de buis langer en daardoor
wordt de toon uiteraard lager . De temperatuur heeft natuurlijk ook invloed
op de toonhoogte/stemming van je instrument .
Tegenwoordig wordt de "A" bij dwarsfluiten vaak op '442 Hz' gestemd
terwijl dit vroeger meer op '440 Hz' gebruikelijk was . 
'Hz' is de afkorting van 'Herz' , wat staat voor trilling per seconde .
'Herz' is de achternaam van een belangrijk natuurkundige ,
Heinrich Hertz genaamd .

Naast het materiaal waar een fluitkopstuk van gemaakt is , 
zijn de wijze waarop het mondgat gesneden wordt en de kurk
met de 'stopper' erg klankbepalend .
Een 'stopper' is een metalen plaatje met een schroef waar de
kurk tussen zit , het is niet zichtbaar omdat het in het fluitkopstuk zit .
De overige fluitonderdelen zoals : de kleppen , veren en polsters
zijn medebepalend voor het goed mechanisch functioneren van
de fluit in zijn geheel  ( zeer goedkope fluiten maken snel veel
bijgeluid omdat het mechanisme niet degelijk is ) .

Iedere fluitbouwer streeft ernaar het perfecte kopstuk te maken ,
omdat dit echter een subjectief streven is zal dit vermoedelijk
nooit helemaal lukken .
Het probleem is dat dit van zeer veel faktoren afhankelijk is , dit
neemt echter niet weg dat er tegenwoordig zeer hoogwaardige
fluitkopstukken worden gemaakt en sommige kopstukbouwers
dicht in de buurt komen van de optimale klank , alhoewel
de ervaring van klank natuurlijk een subjectieve en persoonlijke 
mening blijft .   





1.) Buis  (tube)
2.) Stopper
3.) Mondplaat/lipplaat
4.) Kurk met stopper (cork & stopper) 
5.) Kroon (crown)
6.) Schoorsteentje (riser) , dit is een opstaand randje (niet afgebeeld)
     

 N.b. De mondplaat wordt met een opstaand randje , ookwel de 
         schoorsteen ( 'riser') genoemd , op de buis bevestigd/gesoldeerd .


 

   Kopstukken kunnen uit veel verschillende soorten materiaal worden 
   vervaardigd . Er zijn kopstukken van : hout , ivoor , glas , bamboe ,   
   keramiek , koper , nikkel , zilver , verzilverde of zelfs gouden .


           Lees meer over  Fluitbouw


Fluitbouwers experimenteren vaak met verschillende vormen
en de manier van snijden , "cutting" genaamd , van de mondgatwanden ( 'overcutting & undercutting' ) .
Niet alleen de vorm van het mondgat ( embouchure "hole" ) 
kan verschillen maar ook de grootte , de diepte en de hoek van de binnenkanten van het mondgat kan verschillen .
Dit alles , in combinatie met verschillend materiaalgebruik
(zoals : zilver , goud etc.) , maakt het ontwerpen van een goed
fluitkopstuk zeer complex .
Het zijn dan ook vaak specialisten die zich toeleggen op dit
specifieke terrein .
Ieder handgemaakt kopstuk heeft zo zijn eigen specifieke
eigenschappen op het gebied van response (toonaanzet) , klankkleur (timbre) en resonantie . In de eerste 4 jaar van ons leven leren we
klanken maken door goed te leren articuleren .





Handgemaakte kopstukken kunnen behoorlijk prijzig zijn , prijzen
van ( ver ) boven de € 3000,- zijn dan ook niet uitzonderlijk voor een
professioneel gerenomeerd kopstuk .

         

  Fluitkopstuk van glas 

          
Niet alle kopstukken zijn even dik of hebben dezelfde diameter , 
dit is van belang als je op een bestaande fluit een ander kopstuk 
wilt gebruiken . 
De dikte van de buis van het kopstuk wordt in inches ( " ) uitgedrukt 
en varieert tussen 0.012" tot  0.018" inch, hoe dunner de buisdikte 
hoe direkter de response , van de toonaanzet wordt ervaren . 
De standaard "medium" buisdikte van een kopstuk is veelal 0.016" .
    

Dunne buisdikte     0,014 inch -  0,36 mm
Medium buisdikte   0,016 inch -  0,41 mm
Zware buisdikte     0,018 inch -  0,46 mm

      N.b. Uiteraard is de diameter van de buis ook van belang , deze is 
             op te meten met een digitale schuifmaat .

 
         Het fluitkopstuk wordt conisch geboord en is dus niet overal even breed , 
         bij het verwijderen van de kurk dient men hier rekening met te houden .
         De rest van de fluit ( body en voetstukje ) wordt recht of cylindrisch
         geboord .



  Verwijder de kurk ( indien gewenst ) altijd naar binnen
  dus richting mondgat en dan gewoon verder duwen 
  door het gehele fluitkopstuk . Doe dit nooit andersom anders 
  kun je blijvend schade aan het fluitkopstuk veroorzaken ! .
  Als je niet ervaren bent kun je de kurk beter door een vakman
                             laten vervangen ( indien noodzakelijk ) .


         Op het schoorsteentje (riser) rust de lipplaat ookwel mondplaat genoemd .
         De hoogte van het schoorsteentje heeft ook invloed op het volume 
         van je toon . Bij een laag schoorsteentje is het makkelijker "pianissimo"
         te spelen in het hoge register , echter bij een hoger schoorsteentje is de
         toon weer krachtiger maar minder flexibel in sterkte te controleren .
         Gemiddeld ligt de hoogte van het schoorsteentje tussen 0.195 tot 0.205 ,
         mensen die meer toonvolume willen  hebben prefereren doorgaans een
         fluitkopstuk met een iets hogere "riser" .

         De kop van het fluitkopstuk bevat de kroon (crown) die op de schroef van 
         de fluitstopper wordt gedraaid en waartussen de kurk zich bevindt .
         Als je aan de kroon draait kun je de stemming van de dwarsfluit wijzigen, 
         doe dit alleen als dit nooodzakelijk is ( bijvoorbeeld voor te stemmen bij
         samenspel ) .



        Tegenwoordig worden i.p.v. een kurk ook ringen (zogenaamde o-rings)
        gebruikt ,  deze zorgen voor losse compartimenten (ringen) in het
        stoppergedeelte die instelbaar zijn via een schroefje in de kroon
        ( het zogenaamde Dyna stopper systeem ) .
        Je kunt zelf het aantal(plastic) ringetjes bepalen , door deze eventueel te
        verwijderen , waardoor de resonantieruimte groter wordt met als gevolg 
        klankkleur wijziging . Met het schroefje , dat in de kroon van het
        Dynastopper systeem zit , kun je de sound van je fluit (min of meer)
        klassiek of jazzy maken (door wijziging boventonen) .


             Stopper met O-rings (Dyna stopper)
       

        Een andere optie is het gebruik van een titanium stopper en kroon ,
        waardoor de klank briljanter kan klinken .
        De laatste jaren is er dan ook een groeiende belangstelling voor het
        stoppergedeelte en het materiaal van de kroon van de dwarsfluit ,
        dit schijnt namelijk meer invloed te hebben op verbetering/verandering
        van de klankkleur (timbre) 
        dan men aanvankelijk had gedacht . Een interessant terrein dus
        voor fluitbouwers om te experimenteren met de fluitklank .
        Lees ook : Effect of stopper position en Flute stoppers and crowns 
         

        Beluister fluitkopstukken (headjoints) - Audio clips  ( Fabflutes )