
|
Toonvorming


Grepentabel dwarsfluit
"Het is de toon die de muziek maakt"
, M.a.w. de manier waarop je iets zegt of speelt is
bepalend voor het overkomen van de boodschap die je
wilt overbrengen . Hoe kan ik mijn toon
verbeteren en hoe kan ik mijn ademhaling verbeteren ? . Een beginnend fluitist is al lang blij dat de tonen eruit
komen , maar wat als je de grepen al kent en nog niet tevreden bent
met je toonkwaliteit ?
Je toon verbeteren is
niet altijd makkelijk , maar door meer inzicht te krijgen in de
verschillende aspekten van adem en toon kun je
, via regelmatige oefening en bewustwording hiervan , je
fluitspel wellicht een andere dimensie geven , het is daarom
misschien zinvol deze belangrijke aspekten eens op een rijtje te
zetten .


 De toonkwaliteit en een goede uitvoering
van de muzikale zinsbouw (frasering) zijn belangrijke faktoren voor
het muzikaal interpreteren van een muziekstuk . Een goede
ademhaling , toonvorming en toonbeheersing vormen de basis voor realisatie
van dit streven .
"Toon"
heeft natuurlijk een dubbele betekenis , zijnde : de
klankwaarneming en/of , de toon/de manier waarop deze tot uiting
wordt gebracht (benadering van iets) .
Fluitspelen begint bij goed
ademhalen , dus op de juiste manier ademen . Goed ademhalen lijkt zo gewoon maar toch hebben veel
fluitisten er moeite mee , veelal ademen ze "te hoog" in ,
wat zich uit in het optrek- ken van de schouders als ze inademen . Bij
een hoge ademhaling is je lucht gauw uitgeblazen omdat je geen
"reservoire" vormt zoals bij de middenrif ademhaling .
Op de
juiste manier ademhalen (middenrif ademhaling) is dan ook essentieel
voor blazers en zangers , hierdoor ontstaat een betere expressie
van de toon(kwaliteit) waardoor de muziek veel beter overkomt bij de
toehoorder . Een eenvoudige tip : probeer zo laag
mogelijk in/uit te ademen . Een tekort aan adem is
vaak een teken van verkeerde ademhaling , met als
gevolg dat de muzikale frasering niet muzikaal overkomt en de
tonen erg "droog" klinken . Inzicht in de werking van ons "ademhalingsapparaat"
(de stem) kan dan ook zeer zinvol zijn , om de werking hiervan
, goed te begrijpen .
Naast goede ademhaling zijn er ook nog
een aantal "toonelementen" van belang om de toon beheerst en
evenwichtig te kunnen laten klinken .



De belangrijkste "toonelementen" zijn
:
- A.) Aanzet van de toon (articulatie) - B.)
Ademsteun van de toon
(onderbouwing met je luchtstroom) - C.) Het volumeverloop van
de toon ("envelope of ADSR") - D.) Modulatiefrequentie van de toon
(vibrato genoemd) - E.) Lipspanning (embouchure )
- A.) De
aanzet van de toon wordt met de tong gemaakt door een
" te/tu of de/du " klank te blazen tegen de overstaande rand
van het mondstuk . Hierbij is het belangrijk te zorgen dat de
tong de luchtstroom niet afsluit , dit kan gebeuren als
je tong te ver tussen je tanden/lippen wordt geplaatst
. Zorg ervoor dat je na de toonaanzet je tong plat in je mond
houdt , om te voorkomen dat de luchtstroom niet wordt
afgesloten .
-B.) De
Ademsteun is de "fundering van je toon" , spelen
zonder ademsteun is vergelijkbaar met iemand die
fiets op banden die niet voldoende zijn opgepompt ,
dit fiets niet lekker en zorgt voor meer weerstand waardoor
je minder snel vooruit komt en iedere hobbel voelt
.
-C.) Het
volumeverloop van de toon ("envelope" of ADSR) kan
met een goede ademsteuntoepassing worden bepaalt door
de fluitist zelf . ( bijvoorbeeld bij het spelen van een lange
toon )

Er zijn 4 stadia in
het volumeverloop ("ADSR") : - Attack : aanzet van de
toon - Decay :
Afname van hoogste volume naar doorklinktijd (sustain) - Sustain : doorklinktijd van de toon -
Release : uitsterftijd van de
toon
N.b. De "v" in bovenstaande afbeelding geeft het
volume
(amplitude) aan
en de "t" geeft de tijdsduur aan .
-
D.)
Modulatiefrequentie van de toon
(vibrato) : de snelheid waarmee
de toonhoogte varieert .
Als iemand met vibrato speelt wordt de
de snelheid van
toonhoogte gevarieerd met een aantal Hertz (Hz)
. Door het goed gebruiken
van vibrato wordt de toon warmer en
expressiever van klank .
Bij samenspel krijg je , bij gebruik van
vibrato , een
mooiere versmelting van de polyfonie van de instrumenten
.
Vibrato heeft 2
aspecten : de snelheid
(speed) en de diepte (depth)
van de (vibrato) of toonhoogtevariatie (
hieronder afgebeeld in "(A) low/high speed" en "(B) low/high depth" golfvormen )
.
(A)
(B)
( Bron : Wikipedia
)
Vibrato is een belangrijk muzikaal effect
dat wordt veroorzaakt door het periodiek variëren van de hoogte
van een toon. De omvang van de variatie in toonhoogte
(modulatiediepte) is gewoonlijk ten hoogste een halve toon, maar
meestal veel minder. Vibrato maken doe je met je ademhaling d.m.v
korte regelmatige luchtstootjes te geven waardoor de lucht in
frequentie (toonhoogte) varieert . De snelheid waarmee de
toonhoogte varieert, de modulatiefrequentie, bedraagt
doorgaans 1 tot 7 Hz. Als meerdere zangers of instrumentalisten samen
spelen of zingen, zorgt een (matig) vibrato voor een beter versmelten
van de individuele klanken tot een geheel. Vibrato kan een zangstem en
instrumenten warmer doen klinken. Het gebruik van veel of juist geen
vibrato is in de loop van de muziekgeschiedenis
sterk wisselend. Vibrato wordt toegepast in zang, bij snaarinstrumenten
en blazers,
alsook in elektronische muziekinstrumenten zoals bijv. synthesizers. In
een instrument als de vibrafoon is het vibrato
zelfs een essentieel onderdeel van de klank van het
instrument.


Onderstaande link ' Extended flute techniques ' bevat uitleg
en voorbeelden
van speciale blaastechnieken die toepasbaar
zijn bij dwarsfluit . De
volgende technieken worden , met een ' PLAY MOVIE
' op deze site , nader uitgelegd en
gedemonstreerd in klank :
-
Flatterzunge ('rol r' techniek) - 'Bending' techniek
(verdraaien van mondplaat naar binnen/buiten) -
Spelen van 'multi tones' en
boventonen
* Extended
Flute techniques * Flutist Robert Dick Demonstrates the Glissando
Headjoint * Flute long
tones * Robert Dick ( Multiphonics
etc.) * Tounging
|